Summer Updates - ACL recovery diary (7 months post-op)

"Lúc nào cũng phải vui"

1. Nhật ký 6 tháng sau mổ

Chú Dũng bảo, nếu 6 tháng mà không thấy vấn đề gì thì quên chú đi cũng được. Nói vậy thôi, tôi sẽ vẫn phải kiếm cớ để quay lại tầng 4 của khoa phẫu thuật khớp để gặp chú, cảm ơn lần nữa và nói những chuyện vu vơ. Hôm qua ăn 100 ngày ông, chú Dương bảo "Các bác sĩ gặp bệnh nhận như cháu thì rất thích, hiểu là mình muốn gì, có rủi ro gì, nhiều người bị bệnh không tìm hiểu mà chỉ [trăm sự nhờ bác sĩ], sợ lắm". 

Trộm vía chân phải (chân mổ) đã duỗi thẳng và duỗi âm gần như hoàn toàn, nhờ vào việc bị partner và anh Thành cho nhẩy 1000 lần rumba walk và các thể loại basic từ đầu. Dây chằng mới hoạt động tốt và chắc chắn, chân co duỗi trơn tru không hề kêu lục khục. 

Đến tận bây giờ tôi vẫn không hiểu do trời không thương hay muốn thử thách mình thêm một lần nữa, để gối trái lành lăn của tôi dở chứng đúng trước hôm mổ gối phải 1 ngày. Hai mươi bảy tuổi, trẻ trung, khỏe mạnh, có những lúc hai đầu gối thay nhau hành, không hẳn là đau, nhưng âm ỉ, khó chịu. Cảm giác nhìn các bạn chạy nhẩy, tập bài, đi workshop... chỉ có thể dùng từ trống rỗng.

Dần dần tôi cũng phát hiện đầu gối khi còn yếu dị ứng với tất cả những thể loại chịu tải nặng tô từng rất yêu thích: squat, deadlift, các máy weight machine. Tôi chuyển từ tập các bài với khối lượng tải cố đinh sang các dụng cụ linh hoạt hơn như dây chun, đi bơi và kiên trì hơn với các bài tập phục hồi dùng body weight. Thỉnh thoảng khi chỉ có một mình, tôi tự lảm nhảm thành tiếng cho mình nghe: Phương sẽ làm bất kỳ điều gì để được nhẩy. Vì nhẩy múa, là niềm hạnh phúc không gì mua được. 

2. Nhật ký 7 tháng sau mổ 

Hơn 2 tháng sau ngày đi tập lại đầu tiên, một ngày đẹp trời chân trái của tôi dở chứng đau lại. Cảm giác hụt hẫng khi lần mò xem không biết bao nhiêu video và download cả sách chấn thương mấy trăm trang về đọc, phát hiện ra mình bị tổn thương gân bánh chè (khả năng cao). Tôi nói với partner là tôi phải nghỉ, bạn ấy nghĩ rằng chúng tôi nên nghỉ luôn vì chưa biết tương lai như thế nào.

Thanks for the two months, we're both gonna do well in the future :)

Những ngày buồn và nản bắt đầu, buồn vì lỡ dở tập tành khi trước mắt là biết bao những mục tiêu để phấn đấu là một phần, buồn hơn vì cảm giác cuộc đời trớ trêu, vì lo lắng cho sức khỏe của mình. 27 tuổi, tràn đầy năng lương, tôi quá trẻ để từ bỏ nhẩy múa và thể thao. Tôi nghĩ đến cuộc sống sau này: nhất định tôi phải được đi chạy vài lần một tuần, phải được nâng tạ, phải được đi du lịch trèo đèo lội suối, phải được thi đấu lại, phải được chơi thể thao cùng các con.

Learn to love running again :)

Vậy là tôi chặn đứng mọi cơn buồn và bắt đầu khởi động lại: 
- Nghỉ ngơi hoàn toàn không tập DanceSport và Ballet trong khoảng một tuần
- Đến khám lại bác sĩ, nghe chú tư vấn
- Tiếp tục phục hồi chức năng theo các bài tập của sách "Beating Patellar Tendonits", không những chỉ tập khỏe các nhóm cơ to mà còn tập sức bền và sự linh hoạt của cơ trong nhưng môi trường không bằng phẳng (giữ thăng bằng trên một chân, accentric squat rất chậm)
- Quay lại gym với những mức tạ từ nhẹ đến năng. 
- Quay lại tập kỹ thuật DanceSport, một chút Ballet và Đương Đại
- Tập bài nhẹ nhàng, đi diễn lấy lại niềm hứng khởi :)
- Tuần chạy bộ 3 lần, mỗi lần từ 1 đến 2km + tập thể lực ngoài trời
- Nói chuyện với những người có nhiều kiến thức, tạo cho mình động lực và niềm tin 
- Cuối cùng, không thể không nhắc đến đó là mua sắm đồ tập đẹp đẽ và chuẩn bị cho chuyến Marathon vượt 10km trèo đèo lội suối ngày 25 tháng 9 tới  cùng những người đồng hành tuyệt vời. 

Chưa dám nói mình đã vượt qua được mọi thức thách cuộc sống bày ra trước mắt, nhưng cứ sống thật tốt, thật tích cực, chắc chắn bạn sẽ thu được những kết quả xứng đáng và không bao giờ hối tiếc vì đã không làm hết sức mình. Cố lên nhé các chiến binh. 

Cuộc sống mới - A brand new chapter

Phần một: Chuyện chấn thương

*****

Mình yêu thích những tháng ngày nhiều sự kiện, nhưng hơi buồn vì phải viết ít. Thời gian rảnh chỉ có thể cống hiến cho một việc duy nhất: ngủ vùi. 

Hai tháng vừa qua là khoảng thời gian đáng nhớ nhất nhất năm.

(Một) Thêm một lần quay lại với So You Think You Can Dance (SYTYCD) cho dù năm ngoái thi xong đã hứa hẹn đó là lần cuối cùng 

(Hai) Bị chấn thương nghiêm trọng nhất từ trước đến nay: giãn dây chằng chéo trước đầu gối 

(Ba) To lớn nhất, quan trọng nhất, mệt nhất, lo lắng nhất, hạnh phúc nhất: Chính thức quay lại với công việc của một vũ công, đi dạy, đi tập - đàng hoàng, danh chính ngôn thuận, tạm thời nghèo, nhưng mà sung sướng. 

Ảnh: Với đội nam của Le Cirque Dance Crew

Cả ba chuyện đều dài dòng và nhiều cảm xúc lẫn lộn. Vì SYTYCD mới phát sóng xong bán kết, điều muốn nói rất nhiều, cảm xúc vẫn trọn vẹn nhưng còn bận nhặt nhạnh kỉ niệm qua ảnh và video nên đành gác chuyện (một) sang một bên, kể lể chuyện (hai) chuyện (ba) trước, coi như để dành cho mình một trang về sau đọc lại. Nhiều kỉ niệm cứ muốn níu giữ mãi mãi về sau - như người ta thường nói "Mỗi khi muốn từ bỏ, hãy nghĩ đến lý do bạn bắt đầu"

*****

Từ trước đến cái ngày hâm dở đó, chưa bao giờ mình nghĩ mình sẽ bị thương dây chằng đầu nói. Nói đến ACL (Anterior cruciate ligament) mình chỉ hình dung ra các bạn trai đá bóng sân trơn ngã trẹo chân, đầu gối kêu rắc một tiếng và thế là ACL của anh đứt làm đôi. Hôm đó một ngày quá ư nhàn rỗi và đẹp trời, thậm chí tinh thần đang lên cao phơi phới vì vừa thi xong vòng audition Hà Nội, mình nhẩy lên không trung chào đón anh người yêu trong tư thế Grand Jete Leap nửa mùa - nhẩy lên xoạc trên không vậy đó. Lúc tiếp đất không thấy hề hấn gì rất tài tình nhưng sau khi ăn tối đầu gối phải bắt đầu có cảm giác lạ. Từ đó đến nay đã hơn hai tháng, mình rút ra một số kinh nghiệm để anh chị em nào gặp trường hợp tương tự sẽ biết cách xử lý, bảo vệ sức khỏe là trên hết!

Ảnh: vòng latin bán kết So you think you can dance.

Chân phải đeo hai bọc gối

1. Không bao giờ coi thường chấn thương gối

Khi mới bị đau nhẹ, mình đã nghĩ sẽ như những lần bị đau cơ lưng và bong gân cổ chân và hoàn toàn nhầm. Khớp gối là một cấu trúc phức tạp được giữ ổn định nhờ hê thống dây chằng và sụn. Bất kỳ một chấn thương nào từ tai nạn giao thông, tai nạn lao động hay chơi thể thao đều có thể ảnh hưởng đến chất lượng hoạt động nếu không can thiệp kịp thời. Với chấn thương giãn, rách một phần hoặc đứt dây chằng chéo trước, trước mắt cơ đùi có thể bị teo nhỏ, dễ khuỵu gối, lâu dài có thể dẫn đến rách sụn chêm, viêm khớp. 

2. Chấn thương gối phải làm gì

Ngay khi có cảm giác lạ, đau buốt hoặc sưng, ngay lập tức nghỉ ngơi không hoạt động, liên tục chườm đá, một ngày có thể chườm 4 đến 8 lần, mỗi lần từ 10 - 20 phút. Tác dụng của đá là giảm sưng vết thương, mạch máu lưu thông tốt hơn đến vùng tổn thương. Nhất định không được chườm nóng, nhiệt có thể làm các vết thương tệ hơn. Để chân lên cao khi nằm nghỉ và uống thuốc chống viêm. Sau một vài ngày theo dõi, đừng tiếc tiền mà nên đi khám lâm sàng + chụp cộng hưởng từ - MRI (khoảng 1,5 triệu đồng). Chụp X Quang chỉ có tác dụng phát hiện chấn thương phần xương, không thể phát hiện chất thương phần mềm. Đem phim chụp đến gặp các bác sĩ để được nghe tư vấn cụ thể. 

Những trường hợp đứt hẳn dây chằng, bệnh nhân thường phải phẫu thuật để tái tạo dây chẳng mới. Nếu dây chằng chỉ đứt bán phần hoặc giãn mà gối vẫn vững thì bác sĩ có thể chỉ định bảo tồn phục hồi chức năng (như mình). Việc có mổ hay không phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố: độ tuổi, mức độ vận động và độ vững của gối. Mỗi bệnh nhân là một trường hợp riêng biệt, việc hỏi thăm kinh nghiệm của người khác chỉ dừng ở mức độ tham khảo.

3. Biết điểm dừng 

Trường hợp của mình chỉ là giãn dây chằng, gối vưng nên chưa phải mổ. Mình đăng ký tập phục hồi chức năng tại bệnh viện thể thao một tuần và tiến triển khá tốt, Lời thú tội chân thành nhất: thay vì nghỉ liền một tháng, mình vẫn quyết định vẫn tập và thi bán kết So you think dù biết chân chưa trở lại điều kiện tốt nhất. Mình thay đổi hoàn toàn cách tập và dựng bài, đeo băng gối trợ lực kỹ càng và chườm đá thường xuyên sau mỗi vòng thi. Điều kỳ diệu xảy ra khi trải qua bốn ngày bán kết, chân mình không hề đau thêm mà có dấu hiệu đỡ. Tuy vậy vì gối vẫn còn lỏng nên thỉnh thoảng chân vẫn mỏi trở lại. Mình quyết định dừng hẳn mọi hoạt động nhẩy múa để phục hồi chức năng: co giãn, thăng bằng, làm khỏe cơ đùi trước sau ... để gối vững. 

Cho đến nay - 29/9/2015 - hơn 2 tháng sau chấn thương, chân mình vẫn chưa khỏe 100%. Gối không đau nhưng khi vận động nhiều thì cơ chân phải vẫn mỏi hơi chân trái. Mình uống Jex để bổ sung các chất cần thiết cho sụn, đề phòng viêm khớp. Tuy vậy tuyệt đối không thể "nằm chờ" hoặc nghỉ ngơi quá lâu. Chân chấn thương dù có phải mổ hay không đều phải được phục hồi tích cực qua các bước: lấy lại sự co giãn, sự thăng bằng và tăng sức mạnh của phần cơ bao quanh đầu gối. Mình không dám nói trước bao giờ chân sẽ khỏe hẳn, hoặc trong tương lai có cần mổ hay không nhưng hiện tại mình đang cố gắng tập luyện từng ngày để cơ đùi, cẳng chân, cổ chân và ngay cả thân trên đạt được sức mạnh để bù đắp cho sự thiếu hụt của dây chằng và gánh bớt sức ép lên sụn chêm. Chắc chắn, mình sẽ làm được để quay lại nhẩy múa. 

Dưới đây là một clip mình quay khá chớp nhoáng, tóm tắt lại một số bài tập cơ (strengthening) và cân bằng (balance) rất tốt cho phục hồi chấn thương nói riêng và tập chân nói chung. Ngoài một số động tác này, mình còn tập rất nhiều với máy tập và dây chung (resistance band). Không phải ai cũng có điều kiện đi gym hoặc đến các trung tâm phục hồi thường xuyên, nên mình chọn một số bài tập các bạn tâp được ở nhà. Mọi người có thể tra cứu trên google những cụm từ như: knee/leg strengthening, leg exercise, knee rehab, exercise for knee injury.... và tìm hàng trăm hình ảnh/video tham khảo. 

Cuối cùng, lời khuyên của mình dành cho những người vốn được coi là "chân yếu tay mềm" hơn đàn ông (dù ngày nay điều này không còn chính xác): 

• Thường xuyên tập cơ chân một cách toàn diện (đùi trước, sau, bắp chân, cổ chân, hông) chứ đừng chỉ để ý bụng hai vạch hay eo thon. 
• Tập chuẩn động tác, không nên ham những bài quá khó, tập quá nặng khi chưa thạo kỹ thuật.
• Luôn khởi động kĩ càng, tránh các động tác quá đột ngột
• Ở những địa hình trơn trượt khó đi, đừng đi giầy cao gót kẻo ngã :)
• Bất kỳ chấn thương/triệu chứng lạ nào liên quan đến đầu gối đều cần được bác sĩ kiểm tra cẩn thận.